BÀI GIẢNG LỄ GIỖ MÃN TANG

ĐỨC CHA GIUSE MARIA NGUYỄN QUANG TUYẾN

Bắc Ninh, 24.9.2009

- Kính thưa quý Đức Cha, quý Cha,

- Kính thưa quý Khách,

- Kính thưa quý Tu sĩ nam nữ, quý thân nhân Đức Cha Cố Giuse,

- Kính thưa quý Ông Bà và Anh Chị Em,

Đức Cha Cố Giuse được Chúa gọi về lúc 6 giờ sáng (giờ VN) ngày 24 tháng 9 năm 2006 tại bệnh viện Porland, Oregon, Hoa Kỳ, đến nay đã được 3 năm. Lễ giỗ năm nay được gọi là “giỗ mãn tang” của con cái giáo phận Bắc Ninh đối với một người Cha đã dành trọn cuộc sống 32 năm cho con cái: 15 năm làm linh mục, 17 năm làm giám mục.

1. Ngày “chết” là ngày “sinh”

Theo tập quán lâu đời, dân ta lấy ngày giỗ làm trọng, cho nên ngày đó, ngoài việc thăm viếng phần mộ, còn cúng giỗ, ăn giỗ. Đây cũng là dịp những người thân trong gia đình, dòng họ họp mặt để tưởng nhớ người đã khuất và bàn việc người sống giữ gìn gia phong. Trong một bài viết về phong tục tập quán Việt Nam, Ông Đặng Văn Phùng đại ý bàn luận rằng: lễ giỗ được xếp vào loại thuần phong mỹ tục của dân tộc ta. Mừng ngày sinh là phong tục Âu Tây có ý nghĩa hay. Ở nước ta, nhà nào tổ chức kỷ niệm ngày sinh càng hay, nhưng chưa có nhà nào bỏ được lễ giỗ.

Ý tưởng này làm tôi suy nghĩ thêm về quan niệm của người Công giáo khi gọi “chết” là “sinh thì” (lúc sinh), “sắp chết” là “rình sinh thì”, ví dụ Đàng Thánh giá, nơi thứ 12: “Đức Chúa Giêsu sinh thì trên thánh giá”. Như thế, đối với người công giáo, khi làm lễ giỗ, (lễ kỷ niệm “ngày chết”) lại mang ý nghĩa kỷ niệm “ngày sinh” vào cõi vĩnh hằng, nên vẫn gọi là ngày “về nhà Cha”, ngày “được Chúa gọi về” để sống hạnh phúc với Chúa sau khi đã hoàn tất tốt đẹp cuộc sống ở trần gian này.

Trong đoạn mở đầu bản văn được gọi là “Lời tâm sự … tạm biệt Bắc Ninh”, chính Đức Cha Cố Giuse đã tâm sự rằng: “Câu hát Quan họ “Người ơi, người ở đừng về” níu kéo tôi… Như Thánh Phaolô nói: “Nếu sống ở đời này mà công việc của tôi được sinh hoa kết quả, thì tôi không biết phải chọn đàng nào, vì tôi bị giằng co giữa hai đàng. Ao ước của tôi là ra đi để được ở với Đức Kitô, điều này tốt hơn bội phần. Nhưng ở lại đời này thì cần thiết hơn vì anh em… Dầu vậy, tôi vẫn thưa với Chúa: “Xin hãy phán, vì tôi tớ Chúa đang lắng tai nghe”, và hôm nay Chúa gọi tôi về, nên tôi thưa: “Xin vâng”. Giờ đây tôi sung sướng như dân Chúa xưa kia được trở về Đất Hứa: “Khi Chúa thương gọi tôi về, lòng tôi hân hoan như trong một giấc mơ. Miệng tôi nức vui tiếng cười, lưỡi tôi vang lời ca hát” (Tv 135,1-2).

Đó là cái nhìn của đức tin, một đức tin đem lại hạnh phúc lâu dài như lòng người mong ước, một đức tin làm câu trả lời chứa chan hy vọng cho nỗi băn khoăn ngập tràn thất vọng trước cái chết. Đức tin đó dựa trên chính sự chết và sống lại của Đức Giêsu Kitô như một Tin Mừng cho nhân loại mà Đức Giêsu đã nói: “Chính Thầy là con đường, là sự thật và là sự sống. Không ai đến được với Chúa Cha mà không qua Thầy” (Ga 14,6).

2. Ngày giỗ là dịp họp mặt để tưởng nhớ người đã khuất
 và bàn việc người sống giữ gìn gia phong.

Chúng ta họp mặt nhau đây để tưởng nhớ người đã khuất là Đức Cha Giuse. Tuy không cần nhắc lại công ơn của Người kể từ thập niên 80 trong sứ vụ mục tử với bao gian khó, khi mà có lúc giáo phận Bắc Ninh chỉ có một linh mục rưỡi, nhưng cũng nên bàn việc người sống giữ gìn gia phong.

Thiết tưởng, gia phong mà Đức Cha Giuse mong muốn cũng chính là gia phong mà Đức Giêsu đã mong muốn: “Xin cho chúng hiệp nhất” (Ga 12, 21). Tâm nguyện của Đức Cha Giuse từ đầu đời giám mục cũng là điều mà Đức Cha đã nhắc đi nhắc lại cho mọi thành phần dân Chúa trong bản văn tâm sự như lời “di chúc” của Người:

Với giáo dân, Người ngỏ ý: “Anh chị em đừng để cho những tham vọng hay những tính toán trần gian làm cho đoàn chiên bị chia năm xẻ bảy”;

Với Ban Hành giáo, Người lưu ý: “Xin cố gắng gìn giữ tinh thần hiệp nhất trong các xứ họ, đừng để tinh thần thế gian, óc bè phái, tính ham danh làm cho đoàn chiên Chúa phải thiệt thòi”; 

Với các chủng sinh và dự tu, Người nhắc lại những điều Người “vẫn canh cánh bên lòng”: “Chính lòng yêu mến Chúa giúp chúng ta yêu mến nhau như anh chị em một nhà, biết hiệp nhất với nhau chung quanh người thay mặt Chúa, như một cây có nhiều cành”;

Với những người sống đời thánh hiến, cách riêng với Tu hội Đức Mẹ Hiệp Nhất, Người viết: “Cha xin chúng con đã dâng mình cho Chúa thì dâng cho trót. Chúa rất cần và rất quý những hy sinh âm thầm của chúng con. Chúng con phải lấy hiệp nhất làm phương châm sống. Muốn tu được, chúng con phải bỏ mình, ai có cái tôi to quá thì không tu được đâu. Có thể chúng con không nổi nang về học vấn, về công to việc lớn, nhưng chúng con phải nổi nang về tình thương yêu, về đức bác ái”;

Với các linh mục, Người tâm sự rằng: “Điều tôi tha thiết nhất là xin anh em đoàn kết với nhau. Giáo phận chúng ta trải rộng trên nhiều tỉnh, anh em đến từ nhiều nơi rồi lại đi phục vụ ở nhiều nơi, nhưng chỉ có một Chúa Kitô, một Hội thánh, và chúng ta có chung một người mẹ là giáo phận… Anh em cần giữ vững tinh thần hiệp nhất trong các xứ họ, đừng để những chia rẽ làm đoàn chiên suy yếu hay tan rã. Muốn được vậy, anh em hãy siêng năng cầu nguyện và hãy sống nghèo khó, khiêm nhường”.

Đúc kết những lời tâm sự như lời di chúc, Đức Cha Giuse đã viết những vần thơ như sau:

“Tôi nguyện làm viên gạch duới tầng sâu,

Làm chất đốt cho cuộc đời ấm lửa,

Làm phân bón cho cây đời tươi nhựa,

Trĩu quả vàng bát ngát những mùa sau”.

Nếu “những mùa sau” bắt đầu từ đấng kế vị Đức Cha Cố Giuse là Đức Cha Cosma, và nếu Đức Cha Cosma tâm đắc với những lời tâm sự của Đức Cha Cố Giuse như chính lời của mình, thì chắc hẳn, trong ngay lễ giỗ mãn tang hôm nay, giáo phận Bắc Ninh sẽ nhất trí quyết tâm “gìn giữ gia phong”.

Là giáo phận “láng giềng” với giáo phận Bắc Ninh, giáo phận Hưng Hóa cũng mong giữ được cho mình như vậy.

Antôn Vũ Huy Chương

+ Giám mục Hưng Hóa